Theo như Tom Kelley và David Kelley, 2 anh em nhà sáng lập công ty thiết kế IDEO và trường D.school tại Stanford để sáng tạo, trước tiên bạn phải tự tin cái đã. Bạn phải thoải mái với sự khác biệt!
Tuy nhiên, có một sự thật đau buồn là nền giáo dục Việt Nam ghét sự khác biệt.
Bạn phải hoà nhập với đám đông, làm theo văn mẫu, vẽ theo mẫu…
Nếu để dự đoán, 50 năm nữa, Việt Nam cũng không có nhà văn, hoạ sĩ, ca sĩ…vươn tầm thế giới.
Lâu rồi không thấy Việt Nam có phát minh gì nổi bật?
Sau 1975, cũng không có nhà văn nào nổi bật!
Đặc biệt, nếu bạn đam mê hội hoạ mà bạn được nuôi dưỡng trong môi trường Việt Nam thì khả năng cao bạn khó bay xa.
Trừ khi được sớm đi khắp thế giới, hoặc sống và hít thở nền văn hoá, nghệ thuật Châu Âu để dần hình thành tư duy, phong cách kết hợp văn hoá Việt thì may ra.
Có 1 ngoại lệ thú vị là nhà thiết kế Công Trí, khi mà thời trang là phi ngôn ngữ, nên tác phẩm của ông được nhiều nghệ sĩ Hollywood sử dụng.
Đen Vâu hay Nguyễn Nhật Ánh rất tài năng nhưng họ chỉ sử dụng tiếng Việt. Đó là rào cản lớn để vươn mình thế giới!
Nỗ lực của Sơn Tùng MTP tới nay vẫn chưa thành công, khả năng cao vì văn hoá khác biệt và chưa chạm được con tim của người nghe tiếng Anh.
Black Pink là trường hợp đáng học hỏi. Họ bắt đầu từ Hàn Quốc nhưng giờ vang danh toàn cầu.
Có lúc tưởng như họ tranh giành ảnh hưởng của thiên tài Taylor Swift.
Trong kinh doanh cũng vậy, với người Do Thái, nếu thấy thằng kia bán bún bò đắt khách quá thì mình nghiên cứu bán bún riêu thử, mở ra cạnh tranh gián tiếp.
Để những người không thích bún bò có thể chọn bún riêu.
Còn dân ta, ‘buôn có hội, bán có phường’, thấy thằng kia trồng ca cao bán ngon quá.
Mình chặt hết mẹ tiêu, đi bắt chước trồng ca cao.
Rồi năm sau giá ca cao giảm do cung lớn hơn cầu.
Thế là lại than thở!
Chặt hết cây này tới cây khác…
Thay vì vậy ta có thể phát triển năng lực chuyên sâu trong việc nuôi trồng tiêu đạt năng suất cao nhất và mở rộng quy mô lớn để xuất khẩu vào các thị trường khó tánh.
Thấy thằng kia bán trà sữa ngon quá, ngày mai thấy cả chục quán trà sữa mở ra kế bên.
Đậu má, cạnh tranh xuống đáy :v
Ở Việt Nam, riết tôi cảm thấy sợ sự khác biệt. Sợ bị chỉ trích. Sợ bị chê trách.
Cũng may nhận ra kịp thời để học cách can đảm hơn khi dám thử cách làm mới: Creative Confidence.
Quay lại, tại sao nước Mỹ vĩ đại? Dù họ chỉ mới thành lập 1776.
Vì họ sớm đầu tư cho giáo dục và đất nước tôn trọng sự khác biệt đến cực đoan.
Nên những kỹ thuật hay công nghệ mới nào xuất hiện thì họ thường là kẻ tiên phong.
Dù tỉ lệ thất bại rất cao và thách thức kỹ thuật cực độ.
Nhưng thành quả đạt được gấp 1000x nếu thành công và nền văn hoá khuyến thích sự thử nghiệm táo bạo.
Mỹ là nước phát minh ra chip bán dẫn, dẫn đến sự ra đời những gã khổng lồ Intel, AMD, Texas Instruments,…
Sau đó thời kỳ máy tính cá nhân với IBM, Apple, Dell, Compaq,…
Rồi thời đại ecommerce với Amazon, eBay, Etsyy, Zappos.
Thời đại tìm kiếm Alta Vista, Yahoo, Google
Thời đại mạng xã hội Myspace, Friendster, Facebook
Thời đại công nghệ sinh học với Genentech, Amgen, Moderna,…
Các công ty ứng dụng CRISPR đang mọc lên như nấm sau mưa.
Thời đại AI với OpenAI, Anthropic, Adept, Jasper,..
Thời đại không gian SpaceX, Blue Origin, Relativity Space.
Thời đại humanoid robot Boston Dynamics, Figure, Agility,…
…
Lợi thế của kẻ tiên phong là ít gặp đối thủ cạnh tranh. Tiềm năng lợi nhuận khổng lồ khi thống trị.