Thời đại 2024 rồi mà vẫn còn nhiều người mê muội…
Thật kỳ lạ!
Toàn đặt niềm tin vào những thế lực ‘có vẻ toàn năng’ nhưng mơ hồ, không chắc chắn. Và chiêm tinh, thần số học, bói toán, tử vi,…đều là giả khoa học (Pseudo-science).
Bất cứ trò nào quyết định hay nhìn thấu định mệnh của một người đều là nhảm nhí, nguỵ khoa học.
Người châu Á thì hay xem tử vi, bói toán. Bọn châu Âu/ Mỹ thì chiêm tinh, thần số học. Vài năm gần đây thì thần số học khá nổi tiếng ở Việt Nam. Thiệt là chán!
Nhưng tỉ lệ người châu Âu/ Mỹ tin vào mấy cái trò này ít hơn châu Á nhiều. Nguyên nhân (mình sẽ tìm thống kê xác thực rồi đính vào bài này):
- Dân số bọn nó ít hơn đáng kể.
- Trình độ dân trí, đặc biệt hiểu biết khoa học cao hơn. Số người có trình độ đại học trở lên ở Âu/ Mỹ cao hơn châu Á nhiều.
- Tỉ lệ đọc sách khoa học (popular science) cũng cao hơn.
Để nói cho rõ, không phải chúng ta dở hơn. Mà là vì chúng ta nghèo hơn và đi sau bọn nó khá xa nên cần thời gian để bắt kịp. Và hấp thụ khoa học là cách tốt nhất để tiêu diệt Pseudo-science.
(Pseudo-science/ giả khoa học, Conspiracy theory/ thuyết âm mưu và Fake news/ Misinformation/ tin giả là 3 đại nạn của thời đại Thông tin, đặc biệt YouTube, Tiktok do tốc độ viral cao.)
Sau khi Daniel Kahneman nổi lên với Nobel kinh tế 2002 khi khai sinh ra lĩnh vực Behavioral economics/ Behavioral psychology ứng dụng vào kinh tế. Thì ta bước vào kỷ nguyên mới của khoa học xã hội.
Nhưng thực ra, lĩnh vực quan trọng nhất của Khoa học xã hội là Economics (Kinh tế học) đã được Vinh danh từ lâu qua Nobel Prize rồi.
Đỉnh điểm là Richard Thaler với Nobel kinh tế 2017 cũng về Behavioral economics.
Daniel Ariely, nhà tâm lý học hành vi nổi tiếng tại Duke với rất nhiều tác phẩm nổi bật như Phi lý trí.
***Lại là vấn đề dữ liệu có khách quan? Năm 2021, một bài báo có Ariely là tác giả thứ tư đã bị phát hiện dựa trên dữ liệu giả mạo và sau đó đã bị rút lại.[5][6] Năm 2024, Duke đã hoàn thành một cuộc điều tra bí mật kéo dài ba năm và theo Ariely kết luận rằng “dữ liệu từ bài báo cam kết trung thực đã bị làm giả nhưng không tìm thấy bằng chứng nào cho thấy Ariely cố ý sử dụng dữ liệu giả”.
Những lĩnh vực tưởng chừng như là may rủi, bản năng,…thì khoa học cơ bản (maths/ statistics, experiments, neuroscience, biology,…) giúp nâng nó lên 1 tầm cao mới:
– Khoa học về việc cá cược: ví dụ đua ngựa, casino, poker, trading
Cái vụ đua ngựa, tui từng đọc cuốn nào mà quên mất…hình như Malcolm Gladwell hay Adam Grant gì đó.
Có 1 chuyên gia hơn 20 năm về ngựa, ông nghiên cứu các đặc tính cơ thể của ngựa:
+ Giống nòi
+ Độ thuần chủng
+ Tỉ lệ mỡ/ cơ
+ Độ rộng của tim/ phổi
+ Độ hoang dã/ lì lợm
…
Những chỉ số này được theo dõi real-time có ứng dụng statistics chuyên nghiệp.
Và bạn biết kết quả là gì không?
Nó giúp ông tăng khả năng chọn đúng chú ngựa sẽ thắng cuộc thêm 50%! ✌️
Vụ Casino, ai chưa biết thì tìm cuốn Edward Thorp (nhà toán học) viết cuốn: Người đàn ông đánh bại mọi thị trường.
Ông chơi casino giỏi tới mức các sòng bạc ở Mỹ phải đổi luật chơi, nâng mức độ khó và cấm cửa ông 🙂
Trading trước kia chủ yếu là phụ thuộc vào bản năng, kiến thức và kinh nghiệm của ngon người. Vì những thuật toán máy tính thời đầu còn sơ khai và thiếu chính xác trong việc dự báo.
Tuy nhiên, Jim Simons với strong background on Maths, ông đã đưa toán học vào các thuật toán giao dịch vô cùng phức tạp, ông tuyển toàn: tiến sĩ toán học, vật lý, thống kê, khoa học máy tính,…về làm cho mình.
Renaissance technologies trở thành quỹ Quantitative trading tiên phong với lợi nhuận siêu khủng (the Art of Apply science to make money)
Ngày nay hầu hết các quỹ Quantitative fund đều dựa vào thuật toán phức tạp. Như Citadel, DE Shaw, Two Sigma, Jane Street,…
Vụ poker thì bạn tìm đọc Annie Duke viết Thinking in bets, Quit, How to decide nhé.
Cô là cựu vô địch poker thế giới (nữ) và lấy bằng tiến sĩ tâm lý học nhận thức tại Pennsylvania.
Vậy ta có thể sử dụng khoa học để tìm ra/ nhận diện Thiên tài nhí? Đồng Coin tiềm năng? The next billion dollar startup? Yes, we can.
Bạn cần 1 thuật toán chi tiết và phức tạp để có thể nghiên cứu toàn diện về đối tượng bạn muốn invest, nó sẽ tốn nhiều thời gian và nỗ lực nhưng đảm bảo trái sẽ ngọt ✌️.
– Khoa học về hạnh phúc, tình yêu…và cả tình dục:
Tìm đọc The science of Happiness nghiên cứu về các chất dẫn truyền thần kinh
Stumbling on happiness (nhà tâm lý học Daniel Gilbert, giáo sư tâm lý Harvard)
Happier (khoá học đông sinh viên nhất Harvard của tiến sĩ Tal Ben-shahar)
The Seven Principles for Making Marriage Work (yêu không dại khờ – 7 bí quyết giữ lửa tình yêu) của tiến sĩ John Gottman, chuyên gia về hạnh phúc gia đình, giáo sư tâm lý tại ĐH Washington
Attached: The New Science of Adult Attachment and How It Can Help You Find–and Keep–Love by Amir Lavine, giáo sư tâm thần và khoa học thần kinh tại ĐH Columbia
5 ngôn ngữ tình yêu của Gary Chapman quá nổi tiếng, có thể nó không đúng hoàn toàn, nhưng nó giúp mối quan hệ lên 1 tầm cao mới nhờ sự thấu hiểu nhau sâu sắc.
Ngay từ đầu đọc cuốn này mình thấy khá hay nhưng không quá thuyết phục. Tương tự là các bài trắc nghiệm tính cách cũng rất đáng nghi.
***Mô hình của Chapman dựa trên kinh nghiệm được báo cáo của ông với tư cách là một mục sư tư vấn cho các cặp đôi, thay vì dựa trên bất kỳ nguyên tắc khoa học nào đã biết.[7] Đã có một số nghiên cứu cố gắng đánh giá khuôn khổ ngôn ngữ tình yêu của Chapman, với kết quả hỗn hợp. Một nghiên cứu năm 2022 đã cung cấp một số bằng chứng ủng hộ khuôn khổ ngôn ngữ tình yêu, trong khi tóm tắt sự hỗ trợ thực nghiệm trong quá khứ cho nó là “không rõ ràng”.[8] Một bài báo gần đây nhấn mạnh “sự thiếu hụt công trình thực nghiệm” và chỉ trích sự không hợp lệ của cấu trúc này ở một số chiều.
Các mô hình về đa trí thông minh của Howard Gardner (giáo sư danh tiếng tại Harvard) cũng cần được đánh giá kỹ hơn. Nhưng các nghiên cứu của ông khá uy tín và được duyệt kỹ.
Tháp nhu cầu Maslow by Abraham Maslow cũng cần được update.
Why we love, Why him why her (Tại sao là người ấy), Anatomy of love. Helen Fisher là nhà nhân chủng học danh tiếng tại ĐH Rutgers, là nhà khoa học trưởng tại Match group (sở hữu Tinder, Match.com, Hinge, Plenty of Fish, OkCupid), diễn giả TED danh tiếng.
Tình dục: thì nhiều nữa
Sex at dawn (góc nhìn tiến hoá gây tranh cãi)
Nội tình của ngoại tình, trí thông minh trên giường của Esther Perel, chuyên gia tình dục.
The 4-hour body (Cơ thể 4 giờ) của life-hacker Tim Ferriss.
– Các vấn đề về tâm thần, tâm lý như trầm cảm, các hội chứng như ADHD, rối loạn lo âu,...dần có những hiểu biết sâu sắc hơn. Kết hợp cả điều trị bằng thuốc và trị liệu tâm lý.
Lĩnh vực tâm thần học và tâm lý học có sự chuyển biến mạnh, nhờ vào nền tảng ngày càng vững chắc của neuroscience.
Nhược điểm của khoa học xã hội?
– Rất khó đo lường hiệu quả do nó liên quan tới ‘biến số’ tâm lý con người. Lãnh địa còn khá mờ ảo với giới khoa học từ cái thời Sigmund Freund (psychoanalysis), Carl Jung (analytic psychology) tới hiện tại.
Nhưng đã có rất nhiều đột phá kể từ đó…
– Dễ làm giả dữ liệu và sự không trung thực trong thực nghiệm.
Tóm lại, mấu chốt để khoa học tự nhiên (Natural science) bùng nổ là phải dựa trên những facts (sự thật vững chắc) để ra kết luận. Tương tự như Social science cũng vậy.
Cognitive Psychology và Neuroscience bùng nổ trong thời đại này vì tiềm năng ứng dụng vào việc phát triển AI (giúp máy móc có khả năng tư duy và ra quyết định như con người).
Một thú vị nhỏ nữa nè, đó bạn biết trong các tác giả mình liệt kê trên có bao nhiều người Do Thái hoặc gốc Do Thái? 😊
Daniel Kahneman, Daniel Ariely (học trò Kahneman), Jim Simons, Annie Duke, John Gottman, Howard Gardner, Abraham Maslow, Esther Perel, Gabor Mate. Tổng là 9/ 19 (47%).
Kết luận: Bạn sẽ thấy các lĩnh vực hoặc là khó nhằn nhất (maths, physics), kiếm ra nhiều tiền nhất (finance, investment, business) hoặc là mới mẻ nhất (AI, blockchain, behavioral economics) sẽ có bóng dáng người Do Thái. 😂😂😂
Tham khảo thêm: https://en.wikipedia.org/wiki/Science