AI Boom giống Railway/ Internet hơn về cơn sốt hạ tầng 
Nhưng tiềm năng sử dụng lại giống điện hơn (khi Edison tạo ra bóng đèn, còn Tesla tạo nên AC).
1. Build the Rails:
Một vài kẻ sống sót sẽ thành Độc quyền dài hạn như Google, Meta, Amazon.
Vanderbilt thành vua đường sắt nhờ sở hữu mạng lưới đường sắt lớn và đặc biệt sở hữu những tuyến đường sắt chất lượng nhất nước Mỹ lúc đó (kiểu OpenAI, Anthropic, Gemini)
Carnegie thành vua thép nhờ sản xuất thép cho sản xuất công nghiệp ở Mỹ + làm đường sắt (kiểu NVIDIA, Samsung, Broadcom, ASML, Marvell, Vertiv)
Vậy ai sẽ thành “Standard Oil của kỷ nguyên AI”? Hầu hết đang cược vào Google.
Nhưng mình thấy OpenAI (đang đi giống Apple), Anthropic (giống Microsoft) lại tiềm năng hơn
Rockefeller kiểm soát oil refining + distribution.
Thì trong AI, có thể là người kiểm soát:
compute + distribution + infrastructure + ecosystem.
Đó mới là level moat đáng sợ.
_____
Vậy cái đám AI Applications đang bị ẩn đi…nó lại tạo ra hầu hết giá trị trong nền kinh tế mới.
Nhưng 90% đám này biến mất…quá căng.
2. Use the Rails:
Railway
Transportation cost ↓
→ market size ↑
→ trade ↑
→ specialization ↑
→ firms ↑
→ productivity ↑
Internet
Information distribution cost ↓
→ software ↑
→ e-commerce ↑
→ digital media ↑
→ global services ↑
AI
Cognitive labor cost ↓
→ ?
Đây mới là phần chưa viết xong của lịch sử.
“What businesses become possible when intelligence is abundant?”
Trong bubble:
AI Infrastructure có thể được định giá quá cao.
Trong khi:
AI Applications lại chưa được thị trường nhìn thấy hết.
Giống như:
Người ta tranh nhau mua đất quanh railway station…
trong khi chưa biết:
Amazon, Walmart, Airbnb, Uber, Booking/ Expedia, suburbs, factories…
sẽ xuất hiện sau đó.
______
3. The Minsky Model:
Displacement
Intelligence can be digitized.
↓
Boom
Build compute.
↓
Euphoria
“AI will replace everything.”
↓
Crisis
“Wait, inference costs + capex + monetization don’t work for everyone.”
↓
Revulsion
“AI was overhyped.”
↓
Reality
Nhưng:
cost of cognitive work ↓
software creation ↑
automation ↑
personalized services ↑
scientific discovery ↑
robotics ↑
new businesses ↑
new industries ↑
Stripe, Netflix, Spotify, Shopify, Cloudflare,…
4. The Rising China:
