Tự nhiên tôi nghĩ: Triết học là đỉnh cao của self-help. Mà tôi thì đọc triết học hơi nhiều gần đây, chưa hiểu hết nhưng đã áp dụng được vào cuộc sống.
Search Labs by Google nó định nghĩa:
Triết học là gì?
Triết học là ngành nghiên cứu các câu hỏi cơ bản về thế giới, sự tồn tại, kiến thức, lý trí, giá trị, tâm trí và ngôn ngữ. Đây là một cuộc điều tra lý trí và phê phán liên quan đến việc phân tích ngôn ngữ một cách logic và làm rõ ý nghĩa của các từ và khái niệm.
Từ “triết học” bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp philosophia, có nghĩa là “yêu thích sự khôn ngoan” (Love of Wisdom). Là một ngành học thuật, triết học được chia thành các lĩnh vực nghiên cứu chính, bao gồm:
Triết học lý thuyết, bao gồm siêu hình học và nhận thức luận
Triết học thực hành, bao gồm đạo đức, triết học xã hội và chính trị, và thẩm mỹ
Logic
Lịch sử triết học
Triết học khác với các cách giải quyết các câu hỏi cơ bản khác, chẳng hạn như chủ nghĩa thần bí và thần thoại, vì nó mang tính phê phán, có hệ thống và dựa trên lập luận hợp lý.
Thật lòng mà nói, ở tuổi 18 mông lung, thì tôi vẫn như bao người: húp trọn những cuốn self-help nổi tiếng nhất lịch sử:
- Đắc nhân tâm
- Nghĩ giàu làm giàu
- Bí mật tư duy triệu phú
- Nhà lãnh đạo không chức danh
- Vị tu sĩ bán chiếc Ferrari
- Cha giàu, cha nghèo
- …
Có cuốn hay (lượm lặt được nhiều), có cuốn dở (chả học được gì) ngoài việc thấy ‘sướng như lúc lên đỉnh’ xong hết. Hầu hết không đọng lại nhiều.
Dần dần tôi thấy, self-help chính là một dạng fast foods cho trí não. Lâu lâu ăn thì ngon, ăn quài thì ngán, còn nghiện thì có khi rủi ro ôm bệnh tật như béo phì, tiểu đường,…về lâu dài. Fast foods giúp tác giả nhanh giàu, còn người dùng thì sướng trong ngắn hạn nhưng hại về lâu dài.
Vì vậy, dần dần tôi chuyển sang thể loại cao hơn: Đó là triết học.
Ai nghe triết học cũng quải, vì họ nghĩ nó cao siêu, khó nhằn, xoắn não. Đúng là hầu hết ai học chuyên sâu sẽ thấy vậy. Nhưng chúng ta không cần phải như thế.
Ta chỉ cần áp dụng những hệ quả của những tư tưởng từ những triết gia uy tín thôi. Triết học là lĩnh vực học thuật và vì vậy nó có tính đúng đắn cao hơn là chỉ hứa suông. Triết học là tìm về cội nguồn, những thứ cơ bản nền tảng tạo cái lĩnh vực mà bạn quan tâm.
Bắt đầu với những khía cạnh đơn giản và cơ bản nhất trước, đảm bảo dễ đọc và dễ ứng dụng:
Bạn cần nghiên cứu triết lý kinh doanh và làm giàu bền vững?
Bạn có thể đọc Inamori Kazuo (thần kinh doanh Nhật Bản, sáng lập Kyocera, người vực dậy Japan Airlines, hãng viễn thông KDDI) và Raval Navikant (sáng lập AngelList, triết gia và nhà đầu tư sớm vào Uber, Twitter/ X, Postmates, Scale AI,…). Rồi tự truyện nhà sáng lập Hyundai, Chung Ju-yung khá phù hợp với người Việt vì hành trình của ông gian nan, trường kỳ, không chớp nhoáng và đỉnh cao như Steve Jobs, Elon Musk, Bill Gates,…nên bạn sẽ học được và dễ áp dụng hơn.
Bạn cần nền tảng đạo đức rõ ràng?
Có thể đọc về chủ nghĩa khắc kỷ (Ryan Holiday, Seneca, Epictetus, Marcus Aurelius) và cả Socrates. Đừng đọc Đạo đức học của Spinoza vội, sốc thuốc đó 🤪.
Logic dễ hiểu?
Logic thì né dùm Kurt Godel, Bertrand Russell và Ludwig Wittgenstein vì nó khá nhằn. Kiếm mấy cuốn về Critical thinking, Mental models, Being logical, Thinking clearly,…đọc trước.
Tìm hiểu lịch sử triết học?
Lịch sử triết học thì đọc cuốn The history of Western philosophy (3 cuốn) của Bertrand Russell là đủ. Mê hơn thì đọc bộ The Story of Civilization của Will & Ariel Durant (11 phần, 45 cuốn).
Tìm hiểu phương Đông thì nên đọc 2 cuốn về Trung Quốc và Ấn Độ của Will Durant luôn.
Các lĩnh vực cao hơn như: siêu hình học, nhận thức luận, triết học khoa học,…từ từ nhảy vào. Đừng vội 😊😂🙌
Đừng vội đọc Nietzsche, Schopenhauer, Immanuel Kant, Baruch Spinoza,…
Nếu đọc thì đọc bộ Những nhà tư tưởng lớn – 60 phút với… vì tác giả Walther Ziegler là triết gia và nhà báo, nên ông có khả năng tóm tắt những tư tưởng lớn của các bác ở trên cho đọc giả bình thường dễ hiểu.
Nhược điểm là đã qua bộ lọc của người khác thay vì bản thân triết gia đó nói cho mình và vì vậy cũng có thể ông bỏ qua một số ý tưởng quan trọng khác.
Leo từng nấc thang…chậm rãi và đam mê
Nhưng mà cũng đừng ‘bài self-help’ quá, các thế hệ sách self-help hiện đại chất lượng hơn xưa nhiều. Vì nó có kết hợp nghiên cứu khoa học (xã hội học, tâm lý, thiết kế hành vi) và cả triết học vào. Nên tính hữu ích cao và đáng tin cậy hơn nhiều.
1.The Atomic Habits (Thói quen nguyên tử) của James Clear
Này có kết hợp những nghiên cứu về khoa học hành vi và thói quen vào nên nó sẽ hiệu quả hơn là chỉ phán bừa dựa trên kinh nghiệm cá nhân.
2. 12 Rules for Life (12 quy luật cuộc đời) của Jordan Peterson
Bác Peterson là nhà tâm lý học tâm sàng nổi tiếng, ông kết hợp cả tâm lý và tôn giáo vào nên cũng dễ áp dụng. Giống Osho á.
3. The 48 laws of Power (48 nguyên tắc chủ chốt của quyền lực) của Robert Greene
Bác Greene là nhà tư tưởng, chiến lược gia và triết gia nghiên cứu về quân sự, bản chất con người nên đọc rất phê. Nhưng khó đọc nhen.
Cuốn Mastery của bác cũng rất đỉnh, nên đọc cùng Outliers, Peak, The art of Impossible, The everyday of Hero Manifesto.
4. Về hạnh phúc thì có thể tìm hiểu triết học phương Đông cho dễ tiếp cận trước: Osho, Krishnamurti (không tôn giáo), Thích Nhất Hạnh, Dalai Lama (Phật giáo).
Hay cuốn How will you measure your life? (Thước đo nào cho cuộc đời bạn?) của giáo sư Clayton Christensen về chiến lược đổi mới tại Harvard rất hay, đặc biệt phù hợp với ai theo đạo Thiên Chúa (Công giáo, Tin lành, Do Thái,…).
Triết học phương Tây về hạnh phúc đọc hơi đuối. Tạm bỏ qua.
Bonus: sách của Adam Grant (nhà tâm lý học tổ chức danh tiếng tại Wharton) cũng rất hấp dẫn và khoa học: Think Again, Hidden Potential,…